Alt Soy ve Üst Soy Kimlerdir? Aile Ağacının En Eğlenceli Haritası
Aile konusu açıldığında herkesin kafasında aynı manzara oluşur: Bir tarafta düğünlerde en önde oynayan teyzeler, diğer tarafta “bizim zamanımızda böyle değildi” cümlesini hayat felsefesi yapan büyükler… Bir de arada kalan bizler vardır. Hem geçmişten gelen hikâyeleri dinleriz hem de geleceğe doğru kendi yolumuzu çizmeye çalışırız.
Ben İzmir’de yaşayan 25 yaşında biri olarak aile sohbetlerinde kendimi bazen tarih kitabının içinde hissediyorum. Annemin anlattığı çocukluk anıları, dedemin gençlik maceraları, anneannemin “eskiden bir ekmekle mahalle doyuyordu” hikâyeleri derken aile geçmişinin aslında ne kadar kalabalık olduğunu fark ediyorum. Sonra bir gün aklıma şu soru geliyor:
“Ben bu aile ağacında tam olarak neredeyim?”
İşte burada karşımıza çıkan iki önemli kavram var: Alt soy ve üst soy.
Alt Soy ve Üst Soy Kimlerdir? Basit Bir Aile Haritası Çizelim
Yine bir Hagi içeriğiyle karşınızdayız! Bu kez konumuz: “Alt soy ve üst soy kimlerdir”.
Alt soy ve üst soy kimlerdir sorusu ilk bakışta biraz resmi, hatta nüfus müdürlüğünde sıra beklerken duyulacak bir terim gibi gelebilir. Fakat aslında hayatımızın tam ortasında duran bir aile ilişkisini anlatır.
En basit hâliyle:
- Üst soy, kişinin kendisinden önce gelen kan bağı bulunan akrabalarıdır.
- Alt soy, kişinin kendisinden sonra gelen kan bağı bulunan akrabalarıdır.
Yani aile ağacında yukarı doğru çıktığınızda üst soya, aşağı doğru indiğinizde alt soya ulaşırsınız.
Kendimi bazen bilgisayar oyunundaki karakter gibi düşünüyorum. Ekranda karakterin geçmişini gösteren bir bölüm olur ya; “Baban kim, deden kim, hangi aileden geliyorsun?” diye ilerler. Bizim aile yapımız da biraz öyledir. Tek fark şu: Bizim aile ağacında bazen yan görevler de vardır. Mesela bayramda 45 dakika boyunca “sen hâlâ kilo almadın mı?” sorusuna cevap verme görevi gibi…
Üst Soy Kimleri Kapsar?
Üst soy, kişinin kökenine doğru ilerleyen aile bireylerinden oluşur.
Başlıca üst soy üyeleri şunlardır:
- Anne
- Baba
- Anneanne
- Dede
- Büyükanne ve büyükbaba
- Bunların anne ve babaları
- Daha eski kuşaklardaki kan bağı bulunan kişiler
Yani anneniz ve babanız sizin birinci derece üst soyunuzdur. Onların anne ve babaları ise sizin ikinci derece üst soyunuzdur.
Mesela benim dedemden bahsederken aslında sadece “yaşlı bir aile büyüğünden” bahsetmiş olmam. O kişi benim aile hikâyemin önemli bir parçasıdır. Onun gençliği, yaşadığı şehir, yaptığı seçimler bugün benim aile ağacımın bir dalını oluşturur.
Bazen aile büyüklerini dinlerken şaşırıyorum. Dedem gençken İzmir’in sokaklarında bambaşka bir hayat yaşarken bugün ben aynı şehirde kahvemi alıp telefon ekranına bakarak yürüyebiliyorum. Teknoloji değişmiş, insanlar değişmiş ama aile hikâyeleri hâlâ devam ediyor.
Alt Soy Kimleri Kapsar?
Alt soy ise kişinin kendisinden sonra gelen nesillerdir.
Başlıca alt soy üyeleri:
- Çocuklar
- Torunlar
- Torunların çocukları
- Daha sonraki nesiller
Yani eğer bir gün çocuğunuz olursa, o sizin alt soyunuz olur. Onun çocuğu da sizin torununuz yani yine alt soyunuz içerisinde yer alır.
Şu anda 25 yaşında biri olarak “torun sahibi olmak” bana biraz uzak bir film sahnesi gibi geliyor. Daha geçen hafta markette indirim kartımı bulamadığım için hayatımın kontrolünü kaybetmiş gibi hissederken bir gün torun sahibi olacağımı düşünmek biraz komik geliyor.
İç sesim hemen devreye giriyor:
“Önce dolapta duran üç günlük yemeği değerlendirmeyi öğren, sonra gelecek nesilleri düşünürsün.”
Aile Ağacı ve Günlük Hayatın Komik Gerçekleri
Aile ilişkileri sadece resmi tanımlardan ibaret değildir. Asıl eğlence, bu kavramların günlük hayatta nasıl yaşandığında ortaya çıkar.
Örneğin aile toplantılarında herkesin bir rolü vardır.
Bir büyük mutlaka geçmişi anlatır:
“Biz senin yaşındayken sabah erkenden kalkardık.”
Genç kişi içinden geçirir:
“Ben de sabah alarmı üç kere erteleyerek büyük bir mücadele veriyorum ama onu anlatan yok.”
Bir diğeri gelecekle ilgili tavsiye verir:
“Evlen artık.”
Genç kişi:
“Daha telefon faturamı düzenli ödemenin mutluluğunu yeni keşfettim.”
İşte alt soy ve üst soy ilişkisi sadece biyolojik bir bağlantı değildir. Aynı zamanda kuşaklar arasında devam eden bir iletişim zinciridir.
Alt Soy ve Üst Soy Arasındaki Fark Nedir?
Bu iki kavram çoğu zaman karıştırılır çünkü ikisi de aile bağlarını ifade eder. Ancak aralarındaki temel fark yön meselesidir.
Bir aile ağacı düşünün.
Sizin bulunduğunuz noktanın üstünde yer alan kişiler üst soydur.
Sizin bulunduğunuz noktadan aşağı doğru devam eden kişiler alt soydur.
Örneğin:
Dedeniz → Babanız → Siz → Çocuğunuz → Torununuz
Bu sırada:
- Dede ve baba sizin üst soyunuzdur.
- Çocuğunuz ve torununuz sizin alt soyunuzdur.
Yani mesele tamamen aile ağacında hangi tarafa baktığınızla ilgilidir.
Ben bunu bazen apartman mantığıyla açıklıyorum. İzmir’de eski apartmanlarda herkes birbirini tanır ya; üst katta oturan komşu ile alt katta oturan komşunun yeri bellidir. Aile ağacında da benzer şekilde yukarı ve aşağı yön vardır. Tek fark, aile ağacında aidat toplantısı yoktur. Gerçi bazı ailelerde bayram sofraları küçük bir genel kurul havasına dönüşebiliyor.
Hukuki Açıdan Alt Soy ve Üst Soy Kavramı
Alt soy ve üst soy kimlerdir konusu sadece aile sohbetlerinde değil, hukuk alanında da önemli bir kavramdır.
Miras, velayet, bazı aile hukuku konuları ve resmi işlemler açısından kişinin hangi akrabalarıyla doğrudan soy bağı bulunduğu önem taşır.
Özellikle miras konularında alt soy ve üst soy ilişkisi belirleyici olabilir. Çünkü kişinin çocukları, anne ve babası gibi doğrudan soy bağı bulunan kişiler hukuki açıdan farklı haklara sahip olabilir.
Fakat günlük yaşamda bu kavramların anlamı daha duygusaldır.
Bir insan bazen dedesinin eski bir fotoğrafına bakıp kendi geçmişinden bir parça görür. Bazen çocuğunun yaptığı bir hareketle “Bu kesin bizim aileden gelmiş” der.
Aile bağı biraz da böyle bir şeydir.
Kuşak Farkları: Üst Soy Anlatır, Alt Soy Dinler
Aile içinde kuşak farkları bazen komik durumlar oluşturur.
Örneğin anneannem döneminde insanlar mektupla haberleşirken bugün insanlar birkaç saniyede görüntülü konuşabiliyor.
Bir gün büyüklerimden biri telefonla uğraşırken şöyle dedi:
“Bu cihaz çok akıllı ama ben hâlâ çözemedim.”
Ben de düşündüm:
“Aslında telefon benden daha fazla şey biliyor olabilir.”
Teknoloji değişse de kuşaklar arasındaki bağ devam ediyor.
Üst soy bize geçmişten gelen hikâyeleri bırakır. Alt soy ise geleceğe yeni hikâyeler taşır.
Bu yüzden aile ağacı sadece isimlerin sıralandığı bir liste değildir. Her isimle birlikte bir hayat, bir mücadele ve bir anı vardır.
Aile Ağacındaki Yerimizi Bilmek Neden Önemlidir?
İnsan bazen kendi hayatına fazla odaklanır. Günlük işler, hedefler, sorunlar derken kendisinden önce gelen insanların hikâyelerini unutabilir.
Oysa üst soyumuzu tanımak, nereden geldiğimizi anlamamıza yardımcı olur.
Büyüklerimizin yaşadığı zorluklar, yaptıkları seçimler ve bıraktıkları değerler aslında bizim hikâyemizin başlangıç noktalarıdır.
Aynı şekilde alt soy kavramı da geleceğe bakmamızı sağlar.
Bir gün bizden sonra gelen insanlar olacaksa, onlara nasıl bir hikâye bırakacağımız önem kazanır.
Belki yıllar sonra bir torun eski bir fotoğrafa bakıp şöyle diyecek:
“Bizim ailede gerçekten ilginç insanlar varmış.”
Umarım “çok fazla konuşan ama komik olmaya çalışan biriymiş” demezler.
“Alt soy ve üst soy kimlerdir” konusunda merak ettiklerinizi bu yazımızda ele almaya çalıştık. Hagi okurları için daha fazlası yolda!
Alt Soy ve Üst Soy Kimlerdir? Kısaca Hatırlayalım
Alt soy ve üst soy kimlerdir sorusunun cevabı aslında oldukça nettir:
Üst soy, kişinin kendisinden önce gelen anne, baba, dede, büyükanne ve daha eski kuşaklardaki akrabalardır.
Alt soy ise kişinin kendisinden sonra gelen çocuk, torun ve sonraki nesillerdir.
Fakat aile sadece tanımlardan ibaret değildir. Her bir soy bağı, içinde ayrı bir hikâye taşır.
Bazen bir dedenin eski bir sözü, bazen bir annenin öğüdü, bazen de gelecekte bir çocuğun gülüşü bu büyük hikâyenin parçaları olur.
Sonuçta hepimiz dev bir aile ağacının küçük bir dalıyız. Kimi dallar geçmişe uzanır, kimi dallar geleceğe doğru büyür.
Ve işin en güzel tarafı şu: Hayat devam ettikçe o ağaca yeni hikâyeler eklenmeye devam eder.
Belki de aile olmanın en ilginç yanı budur. Aynı kökten gelip birbirinden tamamen farklı insanlar olabiliriz. Kimi çok ciddi olur, kimi her ortamda espri yapar, kimi de benim gibi hem güler hem de gece yatağa yatınca “Acaba bunu fazla mı düşündüm?” diye kendi kendine analiz yapar.
Ama sonunda hepimiz aynı ağacın farklı dallarıyız.
İlginizi Çekebilecek İçerik: Allahu Teala neyin üzerine yemin etmiştir ?